Tường vữa và gỗ mộc của wabi-sabi có thể bị mốc trong mùa mưa TP.HCM, nhưng phần lớn trường hợp mốc không do phong cách mà do ba thứ: tường bị thấm từ trước, gỗ không được phủ bảo vệ, và phòng không có đường cho gió đi. Xử lý ba thứ này từ đầu thì vữa gốc vôi và gỗ lau dầu sống được nhiều năm.
Các bộ ảnh wabi-sabi đẹp nhất thường chụp ở nơi khí hậu khô hơn hoặc có hệ thống điều hoà không khí đồng bộ. Đem về nhà phố Sài Gòn, với tầng trệt sát đất, nhà vệ sinh kề phòng ngủ và mưa chiều suốt nhiều tháng, phải tính lại một số chỗ.
Mốc thật sự đến từ đâu
Nấm mốc cần ba điều kiện: độ ẩm cao kéo dài, chất hữu cơ để bám và không khí tù. Nhà phố TP.HCM vào mùa mưa có đủ cả ba ở một số chỗ quen thuộc: chân tường tầng trệt, tường giáp nhà vệ sinh, tường ngoài hướng mưa tạt, và phía sau những món đồ kê sát tường.
Khi những chỗ đó được trát vữa hiệu ứng hay ốp gỗ mộc, vết mốc hiện lên rõ hơn trên sơn nước trắng phẳng, và người ta đổ lỗi cho vật liệu. Thực ra cùng bức tường đó sơn bình thường cũng ố, chỉ là ố kiểu khác: phồng sơn, bong mảng.
Vì vậy việc đầu tiên trước khi làm wabi-sabi không phải chọn màu vữa mà là đi một vòng nhà sau một trận mưa lớn. Sờ chân tường, nhìn góc trần, ngửi mùi trong tủ âm. Chỗ nào ẩm thì xử lý chống thấm trước, rồi mới bàn đến bề mặt hoàn thiện.
Với căn hộ chung cư, chỗ hay ẩm là tường giáp hộp kỹ thuật, tường ngoài có cửa sổ nhôm kính rò nước, và vùng quanh dàn lạnh máy điều hoà. Những chỗ này nên được kiểm trước khi bàn tới vữa.
Vật liệu wabi-sabi và mức chịu ẩm
Mức chịu ẩm dưới đây là so sánh tương đối khi vật liệu được thi công và phủ bảo vệ đúng cách, không phải thông số kỹ thuật của một sản phẩm cụ thể.
| Vật liệu | Chịu ẩm | Lưu ý ở TP.HCM |
|---|---|---|
| Vữa gốc vôi, sơn hiệu ứng vôi | Khá | Thoát hơi tốt, tính kiềm hạn chế mốc phần nào; cần nền tường khô |
| Vữa xi măng polyme (microcement) | Khá đến tốt khi có lớp phủ | Lớp phủ bảo vệ là bắt buộc; nền nứt thì bề mặt nứt theo |
| Gỗ đặc lau dầu | Trung bình | Phải dặm dầu định kỳ; tránh chỗ đọng nước |
| Gỗ chải xước, gỗ đốt | Trung bình | Gờ vân giữ bụi và ẩm, cần lau khô và phủ đủ lớp |
| Gốm đất nung không men | Thấp | Hút nước, dễ rêu nếu để chỗ ẩm; dùng trong nhà khô ráo |
| Vải lanh, cotton thô | Thấp | Dễ ẩm mùi; giặt phơi thường xuyên, tránh để trong tủ kín lâu |
| Thảm cói, thảm đay | Thấp | Hút ẩm từ sàn; nên có lớp lót và đem phơi khi trời nắng |
Vật liệu "thấp" không có nghĩa là bỏ đi, mà là đặt ở chỗ khô nhất trong nhà và chăm sóc nhiều hơn.
Chuẩn bị nền trước khi trát vữa hay ốp gỗ
Chống thấm chân tường tầng trệt. Hơi ẩm từ đất ngấm lên chân tường là nguyên nhân phổ biến của mảng ố từ sàn lên khoảng nửa mét.
Xử lý tường giáp nhà vệ sinh. Lớp chống thấm phía trong nhà vệ sinh hỏng thì tường bên kia luôn ẩm, trát gì cũng hỏng.
Kiểm tra khe cửa sổ, cửa ban công. Nước mưa tạt theo khe khung cửa chảy vào trong tường, ố từ góc cửa xuống.
Đo độ ẩm tường. Thợ có máy đo sẽ biết tường đã đủ khô chưa. Tường mới xây, mới tô cần thời gian khô trước khi làm lớp hoàn thiện.
Dùng lớp lót đúng hệ. Mỗi loại vữa hiệu ứng có lớp lót đi kèm. Lót sai hệ là nguyên nhân bong tróc dù tường khô.
Ốp gỗ thì chừa khe thoáng phía sau. Khung xương tạo khoảng hở giữa tấm gỗ và tường giúp không khí lưu thông, hạn chế mốc mặt sau.
Sơn chống ẩm mặt sau tấm gỗ. Mặt sau không ai nhìn nhưng tiếp xúc với hơi ẩm từ tường nhiều nhất.
Chừa khoảng cách với sàn. Ốp gỗ chạm sàn dễ hút nước khi lau nhà. Một khe nhỏ hoặc len chân tường chịu nước là đủ.
Thói quen giữ nhà wabi-sabi khô ráo trong mùa mưa
Mở cửa đón gió vào những giờ nắng ráo. Không khí khô lưu thông là cách chống mốc rẻ nhất.
Dùng chế độ hút ẩm của máy lạnh. Nhiều máy có chế độ này, chạy vài giờ vào ngày mưa dầm giúp phòng khô hơn rõ.
Kê đồ cách tường vài phân. Đặc biệt là tủ gỗ, kệ sách, giường áp tường ngoài.
Không phơi đồ ướt trong phòng ngủ. Quần áo ướt nhả hơi nước liên tục vào phòng kín.
Lau bụi khô trước, lau ẩm sau. Bụi bám kẽ vân gỗ gặp ẩm sẽ thành chỗ cho mốc bám.
Kiểm tra mặt sau đồ đạc mỗi mùa. Kéo tủ ra nhìn mặt sau một lần đầu mùa mưa, một lần cuối mùa.
Dặm dầu gỗ trước mùa mưa. Thử nhỏ nước: nước thấm nhanh là lớp dầu đã mỏng.
Cây trong nhà đặt trên đĩa có chân. Đáy chậu đất nung đặt thẳng lên sàn gỗ hay kệ gỗ sẽ để lại vệt ẩm và mốc.
Gặp mốc rồi thì xử lý ra sao
Với đốm mốc nhỏ trên vữa vôi, lau nhẹ bằng khăn ẩm, để khô hẳn, quan sát vài tuần. Nếu không quay lại thì đó là mốc bề mặt do một đợt ẩm. Nếu quay lại đúng chỗ, gần như chắc chắn có nguồn ẩm phía sau, phải tìm và xử lý nguồn.
Với gỗ lau dầu, đốm mốc trắng thường nằm ở kẽ vân hoặc mặt dưới. Lau sạch, để khô, chà nhám nhẹ nếu cần rồi dặm dầu lại. Đốm đen đã ăn sâu vào thớ thì khó tẩy sạch hoàn toàn, có thể phải bào hoặc thay tấm.
Đừng dùng chất tẩy mạnh lên vữa hiệu ứng hay gỗ đốt. Chất tẩy làm loang màu vữa và phá lớp dầu, sau đó bề mặt còn dễ hút ẩm hơn. Khi không chắc, thử ở một góc khuất trước.
Nếu mốc lan rộng trên tường, kèm bong tróc hay vết nứt, nên mời người có chuyên môn chống thấm hoặc kỹ sư xem kết cấu. Trát lại lớp hoàn thiện mà không xử lý nguồn nước chỉ là che đi vài tháng.
Khi đang tính làm đồ gỗ mộc cho nhà phố hay căn hộ có chỗ hay ẩm, có thể gửi ảnh hiện trạng, kích thước và vị trí cần làm qua hotline 0918 832 283 hoặc email [email protected]. Xưởng TuBep.com sẽ tư vấn cách làm khe thoáng, chọn lớp phủ hợp chỗ đặt và báo giá theo đó. Đồ gỗ đã bị mốc, xuống màu sau mùa mưa thì xưởng nhận sửa, sơn lại và phục hồi, không nhất thiết phải đóng mới.
Câu hỏi thường gặp
Tường vữa wabi-sabi có làm được ở tầng trệt không?
Làm được nếu chân tường đã chống thấm tốt và tường khô hẳn trước khi trát. Tầng trệt sát đất nên ưu tiên vữa gốc vôi thoát hơi hơn là lớp phủ kín.
Vôi có chống mốc không?
Vôi có tính kiềm nên hạn chế nấm mốc phần nào, nhưng không chống được khi tường ẩm kéo dài. Gốc vẫn là xử lý nguồn ẩm.
Gỗ mộc không sơn có dùng được ở TP.HCM không?
Nên lau dầu hoặc sáp chứ không để trần hoàn toàn. Gỗ trần hút ẩm, bám bẩn và dễ ố trong mùa mưa.
Microcement có hợp phòng tắm không?
Có thể dùng khi thi công đúng hệ có lớp chống thấm và lớp phủ bảo vệ. Nền phải ổn định vì nền nứt thì bề mặt cũng nứt theo.
Làm sao biết tường bị thấm từ bên trong?
Mảng ố quay lại đúng chỗ sau khi đã lau khô, sơn phồng hoặc bong, chân tường có vệt ẩm loang lên. Thợ chống thấm có máy đo độ ẩm sẽ xác định nhanh hơn.
Có nên dùng máy hút ẩm riêng không?
Với phòng kín, tầng trệt hoặc phòng có nhiều đồ gỗ mộc, máy hút ẩm chạy vào ngày mưa dầm giúp ích rõ. Phòng thoáng gió thì chế độ hút ẩm của máy lạnh thường là đủ.
